księgowość

Czym są ceny transferowe?

Dodano 09.07.2020, Kategoria: Blog, Tagi:

Dążenie do optymalizacji wysokości płaconych podatków jest naturalną tendencją każdego podmiotu gospodarczego. Pozostające w firmie środki pochodzące z wypracowanego zysku mogą być bowiem przeznaczone nie tylko na wypłaty akcjonariuszom czy udziałowcom odpowiedniej dywidendy, ale przede wszystkim na inwestycje warunkujące dalszy rozwój przedsiębiorstwa. Choć należne podatki zawsze powinny być wyliczane zgodnie z przepisami i płacone w stosownej wysokości, fiskus często stara się w maksymalnym stopniu ograniczać możliwości aktywnego kształtowania struktury zobowiązań podatkowych przez biznes. Jednym ze sposobów na przeciwdziałanie skutecznemu optymalizowaniu zobowiązań podatkowych jest wprowadzenie pojęcia cen transferowych i szeregu związanych z nimi regulacji. Przyjrzyjmy się bliżej temu, czym są ceny transferowe i zobaczmy, jakie ograniczenia wynikają z przepisów o ich stosowaniu.

Czemu służy instytucja cen transferowych?

Ceny transferowe to rozwiązanie, które w zamyśle prawodawców ma ograniczać możliwość przenoszenia zysków między podmiotami gospodarczymi, a tym samym pozbawiać je szansy na płacenie zobowiązań tam, gdzie mogą one być rozliczone na korzystniejszych warunkach czy też przekierowania ich do przedsiębiorstw, które wykazują straty. W myśl przepisów wszystkie transakcje między firmami, które łączą wzajemne, jasno sprecyzowane w prawie rodzaje powiązań, powinny być zawierane po cenach określanych jako rynkowe. Choć wprowadzone regulacje nie zakazują wykonywanie legalnych operacji gospodarczych i respektują swobodę umów między przeprowadzającymi je stronami, to jednocześnie zawierają możliwość nieuznania określonych wydatków jako kosztów uzyskania przychodów i w takiej sytuacji grożą poważnymi sankcjami finansowymi.

Gdy któraś z transakcji zawartych przez wykazujące bliskie związki podmioty zostanie uznana za wykorzystującą ceny transferowe, wówczas administracja skarbowa może arbitralnie wyznaczyć poziom opodatkowania, jaki jej zdaniem wchodziłby w grę, gdyby analogiczną operację przeprowadziły między sobą przedsiębiorstwa niepowiązane i respektujące zasadę pełnej konkurencji. W interesie podmiotów gospodarczych, które współpracują biznesowo z podmiotami spełniającymi kryteria powiązania, jest więc takie kształtowanie cen i umotywowanie ich poziomu w sporządzanej dokumentacji, by uniknąć ryzyka podatkowego związanego z ingerencją organów skarbowych.

Jakie rodzaje powiązań sprawiają, że w grę wchodzą ceny transferowe?

Przepisy podatkowe wskazują, że o cenach transferowych można mówić wówczas, gdy transakcja została zawarta z podmiotem, który ma siedzibę w tzw. raju podatkowym, a także wówczas gdy między firmami zachodzą związki kapitałowe, organizacyjne, osobowe albo rodzinne. W przypadku „rajów podatkowych” chodzi o firmy, które są zarejestrowane w krajach, które prowadzą tzw. agresywną konkurencję podatkową, czyli ustaliły należne zobowiązania fiskalne dla firm na rażąco niższym poziomie niż inne państwa.

Powiązania kapitałowe wchodzą w grę w sytuacji, gdy jeden z podmiotów, którego dotyczy transakcja jest właścicielem ponad 25% udziałów albo akcji drugiej firmy. Co ważne, w takiej sytuacji chodzi nie tylko o bezpośrednią kontrolę właścicielską, ale również taką, która jest sprawowana za pomocą innego podmiotu czy podmiotów. Z powiązaniem kapitałowym będziemy więc mieli do czynienia np. wówczas, gdy właścicielem 25% firmy występującej jako jedna strony transakcji jest fundusz, nad którym kontrolę sprawuje drugi kontrahent, przy czym ilość szczebli pośrednich nie ma tu znaczenia, o ile finalnie zachowany będzie 25-procentowy próg.

Innym rodzajem powiązań są związki organizacyjne. W takim przypadku chodzi zarówno o formalną kontrolę nad organami drugiej firmy – radą nadzorczą lub zarządem, jak i możliwość wywierania na nie skutecznego wpływu, np. przez skłanianie do podjęcia takiej, a nie innej decyzji biznesowej. Jeżeli chodzi o związki osobowe, to w grę wchodzi m.in. zasiadanie w organach obu firm tych samych osób, czy zasiadanie w zarządzie lub radzie nadzorczej jednej firmy osób pełniących istotne funkcje w drugiej, np. będących jej pracownikami. W przypadku powiązań rodzinnych podmioty zostaną uznane za powiązane ze sobą, jeśli w zarządzie albo radzie nadzorczej jednej z nich zasiadają osoby blisko spokrewnione z członkami władz kontrahenta.

W którym momencie można mówić o pojawieniu się ryzyka stosowania cen transferowych i z czym się to wiąże?

Do tego, by można było mówić o pojawieniu się ryzyka uznania cen za transferowe, czyli takie, których poziom zdaniem fiskusa wyraźnie odbiega od cen rynkowych i służy wyłącznie zmniejszeniu obciążeń podatkowych, konieczne jest zawarcie transakcji. Będzie to każde zdarzenie gospodarcze, w którego ramach doszło do zawarcia umowy kupna, sprzedaży, przekazania usług towarów, a także wartości niematerialnych i prawnych. Za transakcję może być również uznana umowa, która dopuszcza powstanie wzajemnych zobowiązań w przyszłości.

W przypadku, gdy dojdzie do zawarcia transakcji z podmiotem powiązanym albo z firmą zarejestrowaną w raju podatkowym, na firmie ciąży obowiązek sporządzenia dokładnej dokumentacji całego zdarzenia. Wśród informacji, które powinny być w jej ramach zgromadzone, są dane na temat obu podmiotów, opis transakcji oraz wyjaśnienie mechanizmu, który posłużył do ustalenia takiego, a nie innego poziomu cen. Niezbędne będzie również wskazanie, w jaki sposób operacja wpłynęła na wysokość zobowiązań podatkowych jej stron. Brak odpowiednich dokumentów jest zagrożony sankcjami z kodeksu karno-skarbowego.

Sporządzenie precyzyjnej analizy uzasadniającej poziom zastosowanej w zawartej transakcji ceny jest jednym z ważniejszych elementów kształtowania polityki podatkowej firmy i pozwala na znacznie zmniejszenie ryzyka podatkowego. Kwestie związane ze stosowaniem cen transferowych są bardzo intensywnie monitorowane przez administrację skarbową. Prawidłowe wyznaczenie poziomu ceny oraz jej ekonomiczne uzasadnienie występującymi kosztami, stosowanymi zwykle w analogicznych przypadkach marżami czy opłatami, a także precyzyjna i oparta o realia rynkowe wycena elementów prowadzonych operacji, zwłaszcza wartości znaków towarowych czy wartości niematerialnych i prawnych, choćby patentów jest warunkiem uniknięcia kłopotów i sankcji nakładanych przez organy skarbowe.